رقابت الگوریتم­ ها در بازار سرمایه ایران

رقابت الگوریتم­ ها در بازار سرمایه ایران


 

رقابت الگوریتم ها در بازار سرمایه ایران

* دکتر یاسر فلاح، مدیرعامل شرکت اطلاع رسانی و خدمات بورس

اهمیت معاملات الگوریتمی:

بازار سرمایه در پنجمین قرن فعالیت مستمر خود قرار دارد. در طول این مدت تغییرات بسیاری به خود دیده است . یکی از این تغییرات نحوه سفارش گذاری و معاملات بوده است. در طول این مدت هم شیوه سفارش گذاری در بازار سرمایه دگرگون شده و هم استراتژی های خرید و فروش سهام توسط سرمایه گذاران به بلوغ رسیده است . شیوه سفارش گذاری از روش ثبت سفارشات کاغذی شروع شده و اکنون به صورت تکامل یافته خود معاملات برخط- صورت می پذیرد. استراتژی های خرید و فروش نیز از ابزارهای ساده نمودارهای تحلیل تکنیکال و سیگنال های بنیادی بر روی کاغذ شروع شده و اکنون به الگوهای تماما الکترونیکی خرید و فروش رسیده است. تبلور هر دو پیشرفت فوق الذکر را می توان در معاملات الگوریتمی یافت. معاملات الگوریتمی در بازارهای مالی الکترونیکی، به معنای استفاده از برنامه‌های رایانه‌ای و ماشین به جای انسان، برای ورود سفارش‌های معاملاتی است. در واقع یک یا چند الگوریتم، به جای انسان در انتخاب و اعمال این سفارش‌ها، از جنبه های مختلف همانند زمانبندی، قیمت یا حجم آن، تصمیم می گیرد . با توسعه روز افزون بازارهای مالی و افزایش سرعت معاملات، نیازهای جدیدی همچون نیاز به ابزارهای معاملاتی هوشمند و خودکار و ربات های سریع جهت رصد سریع و به موقع بازار بیشتر احساس می‌شود .

 

در حال حاضر بخش عمده ای از معاملات بازار سهام در کشورهای توسعه‌یافته توسط الگوریتم ها صورت می پذیرد . در کشورمان نیز معاملات الگوریتمی در سال های اخیر مورد حمایت نهاد ناظر و به ویژه شخص رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار قرار گرفته است که در نتیجه شاهد توجه به این شیوه از معاملات در بازار سرمایه هستیم . از سوی دیگر، یکی از راه های توسعه بازار سرمایه آن است که ابزارهای جدید مالی به عموم مردم و متخصصان معرفی شود . شیوه مسابقه هم یکی از ابزارهای آموزشی و توسعه فرهنگی به حساب می‌آید؛ در این شیوه شرکت کنندگان در مسابقه، پس از اتمام آن همانند سفیرانی، مطالب آموزشی فراگرفته شده را در اختیار جامعه مخاطب قرار می دهند که خود موجب رشد و ارتقای دانش زنجیره ای سرمایه گذاران می شود . به همین منظور سازمان بورس و اوراق بهادار و شرکت اطلاع رسانی و خدمات بورس اقدام به برنامه ریزی و اجرای نخستین مسابقه معاملات الگوریتمی بازار سرمایه نموده است .

اهداف برگزاری مسابقه معاملات الگوریتمی:

برگزاری این مسابقه اهداف متنوعی را دنبال می کند . "تلاش در جهت رسیدن به استانداردهای جهانی"، "مشارکت بیشتر نخبگان حوزه‌های فناوری اطلاعات و مالی در بازار سرمایه"، "گسترش و بسط مفاهیم نوین بازار سرمایه به جامعه"، "معرفی فرصت های شغلی فعالان حوزه معاملات الگوریتمی در سطح کشور"، "معرفی قابلیت های نرم افزاری و ابزارهای معاملاتی نوین به افراد جامعه"، "ارتقای دانش حرفه ای فعالان بازار سرمایه" از اهداف اصلی برگزاری این مسابقه است و سایر اهداف فرعی آن را نیز می توان "آزمون نقاط ضعف و قوت معاملات الگوریتمی توسط نهاد ناظر پیش از فراگیرشدن آن"، "کشف استعداد در بین علاقه‌مندان"، "حمایت و پشتیبانی از افراد مستعد فنی در این حوزه و زمینه‌سازی جذب آن ها در بازار سرمایه" دانست .

 

جرئیات برگزاری مسابقه معاملات الگوریتمی:

در "مسابقه معاملات الگوریتمی بازار سرمایه" تیم هایی سه نفره (متشکل از یک متخصص فناوری اطلاعات، یک متخصص مدیریت مالی و یک سرپرست به عنوان مسئول تیم) به مدت چهار هفته معاملاتی به رقابت می‌پردازند . طبعا ذات این مسابقه الکترونیکی است و در واقع، الگوریتم‌ها به رقابت می‌پردازند نه افراد به طور مستقیم . از این رو، شرایطی برای این مسابقه در نظر گرفته‌ایم که برآورنده این هدف باشد . ممکن است در بازار واقعی افراد به صورت ترکیبی از معاملات الگوریتمی و عادی فعالیت خود را پیش ببرند ولی در اینجا هدف، مسابقه با ابزار فوق است . از این رو، تصمیم بر آن است که تیم‌ها مداخلات انسانی را در طول ساعت بازار انجام ندهند . به این جهت، مسابقه‌دهندگان باید الگوریتم خود را در یک سرور ایزوله بارگذاری کنند و سرویس‌های مورد نیاز خود را از طریق API مشخصی در اختیار آنها قرار می‌گیرد، دریافت کنند . با این حال،‌ چون ممکن است خطایی ناخواسته در الگوریتم پدیدار شود، تیم‌ها می‌توانند در طول روز، فعالیت الگوریتم خود را متوقف کنند . همچنین با توجه به پویایی این شیوه، پس از ساعت معاملات تیم‌ها اجازه بازبینی الگوریتم خود را خواهند داشت . همچنین یک نفر از مسابقه‌دهندگان در یک روز از هفته در محل مسابقات حاضر خواهد شد . مسابقات مطابق معمول بازار سرمایه از ساعت 9 تا 12:30 انجام خواهد شد .

 

این مسابقات در سه بخش "اوراق بهادار با درآمد ثابت"، "خرید و فروش سهام" و "حل مسأله" است . دو مسابقه اول به صورت پیوسته بوده و مسابقه "حل مسأله" تنها در هر هفته یک بار توسط برگزارکنندگان مسابقه طراحی می شود . حضور تیم ها در همه بخش های مسابقات ضروری نیست . در هر یک از مسابقات  "اوراق بهادار با درآمد ثابت" و "خرید و فروش سهام" اعتبار اولیه مناسبی به تیم‌ها داده خواهد شد اما در بخش حل مسأله بسته به مسأله و در صورت نیاز مبلغی در اختیار تیم‌ها قرار می‌گیرد . مبلغ این بخش توسط طراح مسأله پیشنهاد و با نظر کمیته اجرایی مصوب و به شرکت‌کنندگان اعلام می‌شود .

 

این مسابقات در چارچوب قوانین و مقررات بازار سرمایه برگزار می‌شود و ضوابط محدودی هم به طور خاص برای این مسابقه لحاظ شده است که طبیعتا برای برپایی هر رویدادی لازم است . در صورتی که تیم‌ها تخلف داشته باشند، بر اساس مقررات جاری بازار سرمایه با آنها برخورد خواهد شد و اگر جریمه‌ای به آنها تعلق بگیرد، در پرتفوی تیم لحاظ می‌شود . نهایتا پس از پایان مسابقات، برندگان محورهای مزبور جوایز خود را دریافت خواهند کرد و البته بخشی به عنوان برترین برترین‌ها هم داریم که اگر تیمی موفق شود در مجموع محورها شرکت کند و بهترین بهره‌وری را داشته باشد، مورد تقدیر قرار خواهد گرفت .

 

با توجه به اینکه سازمان بورس و اوراق بهادار تلاش می‌کند مشارکت نهادهای فعال بازار سرمایه را در حوزه توسعه‌ای بازار سرمایه از طریق آموزش و فرهنگسازی به دست آورد، سعی شده از مشارکت ارکان و شرکت‌های بازار سرمایه در این رویداد بهره‌مند شویم . هدف ما این نیست که صرفا مسابقه‌ای برپا شود و عده‌ای به رقابت بپردازند؛ هرچند این موضوع نیز پسندیده و مؤثر است ولی در افق بلندتری می‌خواهیم که کار جمعی بین مجموعه نهادهای مالی بازار سرمایه شکل بگیرد و توسعه بازار سرمایه صرفا منوط به نهاد ناظر نباشد .